Fotografie

Fotografie

De fotografie is een heel moeilijk domein

wanneer het over niet-authentieke stukken gaat. Het is immers bij uitstek een kunstvorm waar multipels gemaakt worden en waar het moeilijk is om te zeggen wat nu een originele foto is en wat een later ontwikkelde fotoreeks is. Er wordt in de wereld van de fotografie meestal een onderscheid gemaakt tussen:

Een authentieke oude foto

Een foto daterend uit een bepaalde periode (bijvoorbeeld begin van de 20ste eeuw) waarvan de auteur meestal niet gekend is, maar die ontwikkeld werd op het papier van die periode en met de techniek van die periode

Een “vintage” foto

Dit zijn foto’s die door een fotograaf gemaakt werden (bijvoorbeeld Henri Cartier-Bresson) en die onder zijn controle afgedrukt werden op een beperkte oplage. Het spreekt vanzelf dat dit meestal de duurste exemplaren zijn.

Een recente afdruk

Dit is een foto die nu afgedrukt werd, al dan niet op basis van de oude originele negatieven. Welke trucs worden door vervalsers gebruikt om foto’s voor een veel hogere prijs aan de man te brengen, dan ze waard zijn?

Datum van de afdruk

Het is vrij gemakkelijk wanneer de oplichter beschikt over de originele negatieven om een nieuwe afdruk te maken van een foto en deze te laten doorgaan voor een “vintage” foto. Dit gebeurt meer dan men denkt. Zo is er in de jaren negentig een zaak geweest, waarbij een Duitse verzamelaar (Werner Bokelberg) voor 1,5 miljoen € een zeventigtal (zogezegde) “vintage” foto’s van Man Ray gekocht had van een zekere Benjamin Walter.

Uiteindelijk bleek het te gaan om foto’s die in de jaren zeventig afgedrukt werden op oud papier en in de jaren negentig op “Nostalgia”-papier van de firma Agfa. Waarschijnlijk hebben de vervalsers in dit geval de hand kunnen leggen op een aantal negatieven van Man Ray. Het is immers een publiek geheim dat deze geniale fotograaf niet echt zorgvuldig met zijn negatieven omsprong.

Internegatieven en contretypes

Wanneer de oplichter niet over de originele negatieven beschikt, gebeurt het ook dat een nieuwe foto gemaakt wordt van de originele foto en dat zo een nieuw negatief gecreëerd wordt, dat op haar beurt kan gebruikt worden om afdrukken in grote oplage te maken (dit zijn de zogenaamde “internegatieven” en de nieuwe afdrukken worden ” contretypes ” genoemd). Tot slot is het met de huidige technologie (digitale fotografie, scanners, … ) nog gemakkelijker geworden om een kopie van een originele foto te maken en deze op grote schaal te verspreiden.

Belangrijk is dan ook goed te kijken naar het type papier dat gebruikt wordt. Als het al niet om oud papier gaat, dan weet men al met zekerheid dat het een recente afdruk is. Men kan ook (wanneer er zeer veel geld mee gemoeid is) een analyse laten doen door een labo om te kijken naar de chemische samenstelling van de foto en de producten die gebruikt zijn voor de ontwikkeling. Dit kan opnieuw een idee geven van de ouderdom van de foto.

Dezelfde papiersoort als het origineel

Dit komt soms voor. Het is echter niet zo gemakkelijk om de hand te leggen op oud fotopapier. Soms lukt dit, wanneer een fotolabo failliet gaat of de deuren sluit en nog een stock oud fotopapier overheeft, die dan voor een Appel en een ei gekocht wordt door de oplichter. Meestal gaat het echter om recente afdrukken op fotopapier, dat opnieuw door de fabrikanten uitgegeven werd (zoals in het boven vermelde voorbeeld van Man Ray, waarbij het fotopapier “Nostalgia” van Agfa gebruikt werd). Soms wordt de nieuwe afdruk ook gewoon in thee gedrenkt om hem een aspect van oude foto te geven.

Opnieuw zal hier een beroep gedaan moeten worden op labo’ s om het papier te dateren. Het is wel mogelijk om met een gewone WOOD-lamp het verschil te maken tussen recent fotopapier en papier van voor de Tweede Wereldoorlog. Het blijft echter heel moeilijk en meestal kan enkele een doorgedreven kennis van het werk zelf van de artiest helpen om een vervalsing aan het licht te brengen.

Imitatie van een stempel of een signatuur

“Vintage” -afdrukken zijn meestal genummerd of gesigneerd. Een fotograaf die zelf zijn foto’s niet ontwikkeld, werkt meestal met eenzelfde labo, dat op haar beurt een stempel op de foto aanbrengt. Het spreekt vanzelf dat een vervalser al deze elementen zal proberen na te maken. Het is vrij moeilijk om de goede vervalsers te ontmaskeren, wanneer een stempel of een signatuur goed nagemaakt is. Opnieuw kan een goede kennis van het werk van een artiest uitsluitsel brengen. Zo signeerde Brasaï bijvoorbeeld met zijn volledige Hongaarse naam (Gyula Halasz) en Henri Cartier-Bresson met “Henri Cartier”.

 Uitvinden van “vintage” afdrukken

Het is duidelijk dat de gemakkelijkste manier om geld te verdienen gewoon bestaat uit het verkopen van originele, oude, maar door de fotograaf niet genummerde en goedgekeurde afdrukken, als zijnde echte “vintage” -afdrukken. Ook hier is er geen mirakeloplossing om deze oplichting te ontmaskeren: vooral een goed doorgedreven kennis van het werk van de artiest zal de koper in staat stellen om zulke pogingen tot oplichting bloot te leggen.

 


© Copyright by Antiekexpert Karel Waegemans en
Axel Poels 
Hoofdinspecteur van de dienst kunstcriminaliteit van de Federale Politie Brussel