Grafiek

Grafiek

Prints ideaal om te kopiëren

Dit is één van de kunsttakken waar men bij uitstek voorzichtig moet zijn. Grafiek (en dan vooral de lithografieën) wordt immers ook wanneer het om authentieke stukken gaat, in groter getale gemaakt dan bijvoorbeeld een schilderij. De verhalen van de Nederlandse meestervervalser Geert Jan Jansen en zijn litho’s van Karel Appel, rechtstreeks uit “een bloembollenschuur” in Noord-Holland, zoals hij het zelf zegt, zijn genoegzaam bekent.

Originele litho’s worden gewoonlijk in beperkte oplage gedrukt, met enkele drukken die de afkorting “E.A.” (épreuve d’artiste) dragen. Er is hier echter bitterweinig controle op en zoals we verder zullen zien, zijn er niet alleen veel handelaars, maar ook veilingzalen die ‘originele’ lithografieën bij de kilo verkopen.

Gedrukt met originele platen maar zonder toestemming of offsetprocédé

Het gaat daarbij in het beste geval om litho’s die gedrukt werden met de originele platen (nog door de artiest gemaakt), maar zonder toestemming van de artiest. Soms worden er nog cijfers op aangebracht of een niet-authentieke signatuur.

In het slechtste geval gaat het gewoonweg om reproducties (gemaakt via het offsetprocédé), die verkocht worden als originele litho’s. Interessant om weten is dat er bij offsetdruk een soort rasterstructuur ontstaat, die met de loep (of het blote oog) te onderscheiden is.

Bij lithografieën moet men ook kijken naar de manier waarop de kleuren van elkaar afgebakend zijn: indien ze een beetje in elkaar vloeien, is er veel kans, dat het op zijn minst om een litho gaat. Of ze dan ook nog authentiek is, dat is een andere vraag.

Zo wordt er bijvoorbeeld beweerd dat Salvador DALI zelf duizenden witte bladen zou gesigneerd hebben, die daarna gebruikt werden om er niet-authentieke litho’ s op af te drukken. Hier komt men terug bij de hoger gestelde vraag: wanneer is iets authentiek en wanneer niet meer? Dali zou zelf in 1975 gezegd hebben: “Je veux qu’il y ait un faux Dali avec une vraie signature Dali dans chaque épicerie des cinq continents”.

Bij de aankoop van tekeningen is dan ook voorzichtigheid geboden. Hier zijn enkele trucs die gebruikt worden:

Verouderen van papier

Er zijn ontelbare technieken die gebruikt worden om papier kunstmatig te verouderen. Het drenken in thee of het donker maken met roet zijn de twee meest eenvoudige.

Interessant om weten is dat er boeken bestaan die niet alleen een opsomming geven van de soorten papier die door sommige artiesten gebruikt werden, maar ook van het al dan niet bestaan van een watermerk in dit papier en een beschrijving ervan.

Wanneer het om een heel duur stuk gaat, dat men wil aankopen, kan natuurlijk altijd beroep gedaan worden op een gespecialiseerd laboratorium om na te gaan of het wel degelijk om oud papier gaat. Zo heeft de sectie kunstcriminaliteit in een zaak van valse werken van Spillaert, beroep gedaan op het laboratorium van de UCL (dat ook meewerkte aan de tentoonstelling “Fake or not Fake” zie supra), en hebben we dankzij het wetenschappelijk onderzoek kunnen bewijzen dat de papiersoort te recent was om door Spillaert gebruikt te kunnen zijn en dat het bijgevolg om niet-authentieke stukken ging.

Recycleren van oud papier

Een ideale manier om ontdekking te omzeilen is natuurlijk werken op oud papier. Verschillende vervalsers kopen dan ook gretig oude boeken op, waarvan de tekst met bleekwater uitgewist wordt en waarop dan een nieuwe tekening aangebracht wordt. Dit zorgt soms voor een soort “uitlopen” van de inkt, omdat het bleekwater de bovenste laag van het papier weghaalt en daarmee de capaciteit van het papier om de inkt “vast te houden” vermindert.

Een meester in deze techniek was de bekende Engelse vervalser Eric Hebborn, die trouwens een soort handboek geschreven heeft voor de beginnende vervalser: Art Forger’s Handbook. Vijf weken na de publicatie van dit boek in 1996, werd Hebborn dood aangetroffen in de straten van Rome. Een dood die nooit volledig uitgeklaard werd.

Sleet wordt nagemaakt

Opnieuw zien we hier dat het papier zelf niet alleen kunstmatig verouderd wordt, maar dat de normale slijtage nagebootst wordt. Zo worden de randen van het papier lichtelijk beschadigd met een scalpel of worden kunstmatig met verf zogezegde vochtvlekjes aangebracht.

Offsetdrukken of gravures worden verkocht als tekeningen

Een tekening heeft veel meer waarde dan een gravure en zeker veel meer dan een doodgewone offsetdruk (of poster) van een tekening. De gravures worden lichtelijk geretoucheerd (soms ingekleurd) en worden zo aan nietsvermoedende kopers aangeboden als zijnde authentieke tekeningen. Zoals boven al gezegd: altijd een loep meedragen en goed kijken.

Dit is hetzelfde voor de offsetdrukken die als tekening aangeboden worden. Meestal zitten ze in een goeden kader, zodat de studie van het object niet altijd mogelijk is. Bij twijfel, vraag echter aan de verkoper of hij het stuk uit de kader wil halen. Meestal ziet men dan al veel klaarder.


© Copyright by Antiekexpert Karel Waegemans en Axel Poels
Hoofdinspecteur van de dienst kunstcriminaliteit van de Federale Politie Brussel