Keramiek

Keramiek

Keramiek het meest vervalst

De vervalsing van keramiek is geen marginaal probleem, zoals sommigen denken. Integendeel, zeker als het op Aziatische keramiek aankomt. De winsten zijn zo groot, de kostprijs laag en de technische kennis in het China van vandaag zo groot dat de Chinese keramiek één van de meest problematische kunsttakken is op het gebied van vervalsingen. De ovens van het porseleinmekka Jingdezhen draaien dan ook weer op volle toeren. Er worden nu echter vooral imitaties van de grote creaties uit het roemrijke verleden gemaakt. De kunst van de Ming- (1368-1644) en de Qing-dynastie (1644- 1911) komt weer tot leven in de perfecte (of minder goede) kopieën die dagelijks met duizenden uit de ovens komen.

Draaischijf is HongKong

De draaischijf van deze handel in vervalste stukken, is Hongkong. De uitvoer van échte antiquiteiten uit China is immers verboden, maar Hongkong vormt hier een uitzondering op: het heeft zijn speciaal statuut bewaard. Hierdoor worden ongehinderd antiquiteiten uitgevoerd: de echte zowel als de vervalsingen. Door hun historische connectie met Hongkong zijn de Angelsaksische landen hier het eerste en grootste slachtoffer van. We moeten echter niet denken dat ons land bespaard blijft van deze plaag. Ook bij ons zijn er reeds dossiers geweest.

Kopiëren is eerbetoon

Een bijkomend probleem is dat kopiëren in China niet altijd dezelfde negatieve connotatie heeft als bij ons. In vroegere tijden werd het wordt soms als een regelrecht eerbetoon beschouwd. Onder keizer Qianlong werden bijvoorbeeld ook imitaties van Ming-stukken gemaakt. Een attente handelaar of verzamelaar moet dan ook beducht zijn voor het kopen van deze antieke kopieën van minder gewetensvolle handelaars. Andermaal kan een gedegen kennis van de keramiek uit de periode en het land waarin men geïnteresseerd is, heel wat misleiding voorkomen.

Oude kopieën van Sèvresporselein

Dit is echter niet alleen een probleem van het Chinees porselein, er worden bijvoorbeeld ook nogal wat oude kopieën verkocht van Sèvresporselein voor authentieke keramiek van deze manufactuur. Een voorbeeld hiervan is het werk van de Franse manufactuur Samson welke vanaf 1849 tot in 1980 verschillende kopieën gemaakt heeft van keramiek uit de grote Franse musea. Er werd wel een speciaal merk aangebracht op de stukken. Onnodig te zeggen dat sommige oplichters deze merktekens verwijderen en de stukken toch op de markt brengen als authentiek Sèvresporselein. Bovendien heeft de manufactuur Samson zelf sommige stukken ongesigneerd verkocht aan bepaalde klanten, dat maakt het natuurlijk nog gemakkelijker voor de malafide verkoper.

Er is echter een vrij eenvoudige manier om het grootste deel van dit imitatiesèvres te ontdekken. Wanneer men er met een WOOD-lamp (UV -licht) op schijnt ligt het echte Sèvresporselein roze of wit op, terwijl het porselein van Samson geel zal oplichten.

De manufactuur Samson is niet de enige die degelijk imitatiesèvres gemaakt heeft. Er is bijvoorbeeld ook de Engelse manufactuur Coalport, die in de 19de eeuw zeer gedetailleerde kopieën gemaakt heeft van het Sèvresporselein, tot de merktekens toe.

Ongedecoreerd Sèvres-porselein

Een ander probleem met Sèvresporselein is het echte, door Sèvres geproduceerde porselein dat ongedecoreerd verkocht werd. Op het einde van de 18de eeuw, heeft de directeur van de manufactuur van Sèvres immers een aantal niet-gedecoreerde stukken verkocht. Deze stukken werden door Parijse fabrikanten aangekocht en gedecoreerd. Het is hier moeilijk om het verschil te zien met het authentieke Sèvresporselein voor wat betreft de textuur, maar opnieuw kan een gedegen stilistische kennis hier een oplossing bieden.

Meissen porselein

Ook het porselein van de Duitse manufactuur MEISSEN is in de 19de eeuw geregeld nagemaakt. Opnieuw en bijna tot vervelens toe, moeten we hier zeggen dat men met een gedegen kennis van een bepaalde stijl uit een bepaalde periode veel misleiding kan voorkomen: het gebeurt immers heel veel dat de stijl van het porselein en het aangebrachte merkteken weinig met elkaar te maken hebben. Ofwel worden er anachronismen in de stijl van het porselein gemaakt. Men maakt afbeeldingen of men schikt figuren op een bepaalde manier die niet strookt met de stijl die in die bepaalde tijdsperiode in de manufactuur gebruikelijk was.

Het is duidelijk dat een beschrijving in extenso van alle mogelijke vervalsingen van keramiek buiten het bestek van dit betoog valt. De aandachtige lezer met een gedegen kennis van keramiek zal ons wijzen op een aantal vergetelheden en op een aantal keramiek soorten die hier niet genoemd werden, maar waarvan hij/zij toch al vervalsingen op de markt gezien hebben.

We willen u nog attent maken de vervalsingen van antieke Chinese keramieken beelden (paarden kamelen) uit de T’ang-dynastie (618 – 907). De Europese markt werd er al vanaf het begin van de 20ste eeuw mee overspoeld. Ook hier weer moeten we trouwens vaststellen dat vele van deze vervalsingen (zeker uit de beginjaren) stilistisch mijlenver van de authentieke stukken staan en dus gemakkelijk ontmaskerd kunnen worden met een minimum aan kennis. Wij verwijzen ook naar het stukje over de wetenschappelijke opsporingsmethodes van vervalsingen en dan meer bepaald het CAT -scan onderzoek als mogelijke oplossing om vervalsingen te ontmaskeren.

Men moet dan ook steeds op zijn hoede zijn want het komt altijd op hetzelfde neer: als een bepaalde soort kunst goed begint te verkopen, zijn er altijd oplichters die een graantje trachten mee te pikken door vervalsingen aan de man te brengen.

Een voorbeeld van de invloed van de markt op vervalsingen, zijn de imitaties die nu her en der opduiken van de vazen ontworpen door Charles Cateau voor Boch Keramis. Enkele jaren geleden was het nog mogelijk de authentieke versies op brocantes te vinden voor de modale prijs van 50 € à 150 €. Sinds sommige vazen nu verkocht worden voor 26.000 € of meer (onlangs bij veilinghuis Horta te Brussel), wordt het dus blijkbaar interessant om er namaakversies van te produceren en ze voor authentieke op de markt te brengen. Wij zelf hebben een dergelijke vervalsing nog niet in handen gehad, maar kenners hebben ons verzekerd dat het mogelijk is om ze te onderscheiden door hun grovere textuur en de niet zo zorgvuldige wijze waarop het decor en het merkteken aangebracht is.

 


© Copyright by Antiekexpert Karel Waegemans en
Axel Poels 
Hoofdinspecteur van de dienst kunstcriminaliteit van de Federale Politie Brussel