Vervalsingen in de kunst doorgelicht

Vervalsingen in de kunst doorgelicht

Fake or not fake, that’s the question?

Wat is authentiek en wat niet?

We leven in een tijd van massale namaak. De globalisering en de opkomst van landen uit het Oosten, hebben er voor gezorgd dat op dit moment niet alleen meer dure merk- en luxegoederen nagebootst worden, maar ook alledaagse goederen zoals motoren, batterijen en zelfs teddyberen en geneesmiddelen.

Ook de kunst- en antiekmarkt ontsnappen hier niet aan. Als tegenpool zien we veilinghuizen uitpakken met alsmaar meer prijzenrecords en op de grote antiekbeurzen de verkoop nooit zo goed. Tegelijkertijd heeft de middenmoot van de markt het moeilijk. Steeds meer antiekhandelaars hebben het moeilijk en moeten sluiten.

In deze situatie wordt het natuurlijk interessant om vervalste kunstwerken te verhandelen. Enerzijds zijn er grote winsten te halen. Anderzijds kan het redding brengen, wanneer het faillissement dreigt. We komen hier nog op terug, wanneer we over verkooptechnieken van valse kunst spreken.

Vervalsen van kunst is geen nieuw fenomeen. Men heeft altijd, ook in het verleden winst trachten te slaan uit de verkoop van niet-authentieke stukken. Zo werden in het Oude Rome al antieke Griekse beelden nagemaakt en verkocht voor echte. En op hun beurt werden munten, beelden uit het Romeinse rijk in de Renaissance-periode nagebootst en te koop aangeboden.

Vanaf het moment dat bekend werd door wie een kunstwerk werd gemaakt werd de waarde van een werk van bekende meester hoger. Als gevolg hiervan ontstond een vrij goed gestructureerde handel. Maar tezelfdertijd ontstond de verleiding om werken na te maken. Op deze manier werd grof geld verdient.

Ons is een proces bekend van kanunnik François VAN HILLEWERVE in 1660-1662 in Antwerpen tegen de schilder Pieter MEULEWELS die hem een serie van dertien panelen (Twaalf Apostelen en de Heilige Verlosser) zogezegd van de hand van Antoon VAN DYCK verkocht had. Zijn raadsman stelde duidelijk dat dertien stukken geen originelen bleken, maar enkel geretoucheerde kopies waren.

In de negentiende eeuw is het vervalsen van kunstwerken echt ten volle op gang gekomen. Krediet hieraan is de industrialisatie en de verdere commercialisering van de kunstmarkt. Spijtig genoeg bleef het niet bij alleen bij schilderijen en beeldhouwwerken. Alle takken van de kunstmarkt werden vervalst.

De vraag blijft natuurlijk: “wat is authentiek en wat niet?” Stilistische experts kunnen vaak uitsluitsel brengen. Maar meer en meer moet men beroep doen op wetenschappelijke expertises. Probleem blijft hierbij de kostprijs van al deze expertises. Ook dit zullen we nader bekijken en illustreren met enkele praktijkvoorbeelden.

Welke criteria mag/moet men hanteren om te bepalen wanneer een kunstwerk niet (meer) authentiek is? Hierbij speelt naast de kunsthistorische benadering de restauratie een belangrijke rol. Bij vervalsingen speelt het juridische karakter ook een belangrijke rol. Daarom is het aan te raden dat zowel koper als verkoper de wet als houvast gebruiken om te weten wat kan en mag.

Wij hebben niet de pretentie om een allesomvattend, standaardwerk te maken. Dit is eerder een praktische gids, die de antiekliefhebber en de antiekhandelaar kan helpen om een houvast te hebben in deze moeilijke materie.

 


© Copyright by Antiekexpert Karel Waegemans en Axel Poels
Hoofdinspecteur van de dienst kunstcriminaliteit van de Federale Politie Brussel