Antiek als koopwaar

Antiek als koopwaar

Kunst is geen exacte wetenschap

Daarom moeten we soms tevreden zijn met vermoedens. De authenticiteit van kunstwerken herkennen op gevoelsmatige manier (dit werk is van zijn hand, ik herken het gewoon,… zijn techniek, coloriet, vormentaal springt er zo uit….) werd vroeger vaak toegepast. Nu probeert men de authenticiteit te staven door allerlei technieken. Ga in de mate van het mogelijke te rade bij een specialist ter zake. Deze specialist kent de kunstenaar, de school, de streek, de materie (meubelen, porselein, zilver, brons, glas etc…). Bij twijfel kunt u meerdere specialisten, kenners of collectioneurs raadplegen. Met alle bevindingen naast elkaar komt u vast tot een vergelijk.

Overzicht wetenschappelijke technologieën

Koolstof-14

Van alle dierlijke of plantaardige stoffen vermindert de C14 massa na het afsterven. Na 33.000 jaar is ze volledig verdwenen. Van deze wetenschap kan men gebruik maken om de ouderdom te bepalen. Je kunt dus niet meten wanneer het stuk gemaakt is. Na 1680 is de curve onbetrouwbaar. De atoomproeven van 1954 hebben de verhouding C12/C14 verstoort.

Thermosluminescentie

Bij deze techniek worden de minerale deeltjes van aardewerk opgewarmd. Hierdoor komt lichtenergie vrij die in verhouding staat met de verstreken tijd tussen de bakperiode en meetperiode. Deze energie wordt gemeten en geeft de tijd aan wanneer het stuk gebakken is. Deze techniek is niet toepasbaar bij gedroogde stukken aardewerk. Er wordt een foutenmarge van 25% ingecalculeerd. .

Microscopisch onderzoek

Met de stereomicroscoop kan men 100 maal uitvergroten. Met de elektronenmicroscoop kan men tot 500.000 maal uitvergroten. Hierdoor kan men het verouderingsproces beter bestuderen. Met de metallografische microscoop kan men de interne structuur en de verandering onderzoeken van metaallegeringen (brons, messing, goud, zilver).Meestal gebruikt men monsters van het stuk. Voorzichtigheid is geboden want al deze technieken brengen schade aan het origineel.

Reflectografie en fluorescentie

Infrarood fotografie wordt gebruikt om ondertekeningen en tussentijdse veranderingen op schilderijen te detecteren. Stijl en materiaal onderzoek van de verschillende lagen maakt dan uit of men met een authentiek of een aangepast of een overschilderd werk te maken heeft. Nadeel is UV-licht kan niet door een vernis dringen, waardoor bepaalde bewerkingen toch onzichtbaar blijven. .

Radiografie

Bij deze techniek dringen de X-stralen door in de materie. Hierdoor wordt de materiedichtheid zichtbaar. Gerestaureerde en herstelde delen geven de minste dichtheid. Op deze manier krijgt men ook inzicht van de assemblagetechniek van een schilder. Waar X-stralen niet voldoen worden gammastralen gebruikt. Zij dringen dieper door in dichtere materies. Maar zouden een grote radioactiviteit teweegbrengen.

 

Artistieke waarde

In eerste instantie zou u antiek moeten kopen om de artistieke waarde. In de meerderheid van de gevallen is dit niet zo. Iedereen zonder uitzondering wil weten wat een antiek stuk waard is. En dit is geen goed uitvalspunt.

Commerciële waarde

De commerciële waarde van een kunstwerk is niet onbelangrijk maar mag geen uitgangspunt zijn. Stukken die gekocht worden omdat ze nu op dit ogenblik goed in de markt liggen zijn ondanks de aantrekkelijke tijdswaarde een slechte investering. Eenmaal de belangstelling verminderd zullen ze onvermijdelijk dalen in waarde. Aandelen koop je ook niet als ze hoog staan.

Vervalsingen

Of de nachtmerrie van de kunstmarkt. Vervalsingen zijn van alle tijden en kunnen allerlei vormen aannemen. Omdat de antiekmarkt relatief veel omzet realiseert ontstaat een voedingsbodem voor dit negatieve probleem binnen de kunstwereld. Vervalsingen worden ofwel uit winstbejag ofwel uit een of andere vorm van frustratie gepleegd.

De intentie van vervalsingen

Meestal probeert men de koper om de tuin te leiden. De aard en de oorsprong worden gemanipuleerd. Pastiches (kopieën) moeten doorgaan voor originelen, men plaatst valse signaturen of etiketten om de koper te overtuigen. Ook worden retouches of veranderingen aangebracht om het origineel meer aanzien te geven. Ook wordt soms gebruik gemaakt van het verouderen van de craquelure van de vernislaag bij een schilderij. Afgietsels van oude bronzen zijn eveneens vervalsingen.

Kwaad opzet of te goeder trouw

Een serieus probleem bij deze problematiek is dat men niet weet of vervalsingen te goeder trouw of met kwaad opzet zijn uitgevoerd. Met andere woorden een kopie als een kopie verhandelen is helemaal anders dan een kopie voor een origineel aan de man proberen te brengen.

Drijfveren

Vervalsers hebben als primaire doelstelling: winstbejag. Vermits de marktconjunctuur van die aard is dat de vraag naar zeldzame of unieke stukken maar blijft stijgen, is de verleiding groot om aan vervalsing te doen.

Kunst versus wetenschap

Soms wil men een soort van competitie aangaan. Vervalsingen worden immers opgespoord met allerlei gesofisticeerde middelen. Die wil men min of meer proberen in vraag te stellen.

Ondermijning van reputatie

Door het plaatsen van signaturen onder andermans werk wil men experts en kunsthandelaars in diskrediet brengen. Zelfs kunstenaars bezondigden zich aan deze praktijk om te rebelleren, provoceren, spotten etc…

Enkele voorbeelden

  • Dali en Magritte plaatsten hun signatuur onder andermans werk.
  • De Amsterdamse schilder van Meegeren wist zijn werk De Emmaüsgangers voor een fenomenaal bedrag te verkopen aan Van Beuningen.
  • Ook het Laatste Avondmaal werd door hem gekopieerd.
  • Ook Réal Lessard maakte kopieën van Dufy, Van Dongen, Matisse etc….
  • De kopieën uit de Renaissance tijd van klassieke bustes zijn een ander voorbeeld.